Rechten en plichten
Als lid van een huishouden ben je verantwoordelijk voor basiszorg. Als huisgenoot deel je de verantwoordelijkheid voor huishoudelijke taken, zoals koken, schoonmaken en boodschappen doen. Als ouder ben je  verantwoordelijk voor de zorg en opvoeding van je kind. En als partner wordt van je verwacht dat je gedurende 3 maanden verpleegkundige zorg geeft in tijden van nood. Dit omvat o.a. hulp bij het wassen, aankleden en naar het toilet gaan. Deze basiszorg is niet wettelijk verplicht, maar wordt wel verwacht. Bij het kiezen van de juiste zorg kijkt je gemeente wat je zelf kunt doen om te helpen. Dit heeft invloed op de hoeveelheid professionele hulp die wordt aangeboden.
Het geven van mantelzorg aan je naasten lijkt misschien een natuurlijk verlengstuk van deze verantwoordelijkheden, maar het is geen verplichting. Mantelzorg gaat veel verder dan reguliere huishoudelijke taken en kan erg veeleisend zijn. Als je om wat voor reden dan ook niet in staat of niet bereid bent om mantelzorg te geven, is het de verantwoordelijkheid van de gemeente om alternatieve oplossingen te vinden. Dit geldt ook voor de basiszorgtaken. Je hebt het recht om erop aan te dringen dat er naar alternatieven wordt gezocht.

Zorgverlof
Iedereen heeft het recht om zorgverlof op te nemen van het werk. Dit recht is vastgelegd in de Wet arbeid en zorg (WaZo). Er zijn drie verschillende soorten zorgverlof:

• Calamiteitenverlof / kort verzuimverlof

Als je kind bijvoorbeeld plotseling ziek wordt of een familielid onverwachts naar het ziekenhuis moet, kun je calamiteitenverlof opnemen. Met dit verlof kun je dringende zaken afhandelen, die enkele uren tot enkele dagen duren. Je kunt calamiteitenverlof aanvragen bij je werkgever, die verplicht is een redelijk verzoek te accepteren. Tijdens dit verlof wordt je salaris doorbetaald, tenzij anders vermeld in je cao.

• Kortdurend zorgverlof
  Als je plotseling voor een naaste moet zorgen, kun je kortdurend zorgverlof aanvragen. Dit is ook een optie als zorg die je al geeft steeds veeleisender worden en je je overbelast voelt. Dit verlof kun je opnemen in overleg met je werkgever. Per jaar heb je recht op twee keer je werkuren per week. Als je bijvoorbeeld 24 uur per week werkt, heb je recht op 48 uur verlof per jaar. Tijdens kortdurend zorgverlof kun je 70% van je salaris of tenminste minimumloon ontvangen.
• Langdurend zorgverlof
  Als je voor langere tijd voor een naaste moet zorgen, kun je langdurend zorgverlof opnemen. Per jaar heb je recht op zes keer je werkuren per week. Tenzij anders vermeld in je CAO, is je werkgever niet verplicht om je loon door te betalen tijdens langdurend zorgverlof.

Werkloosheidsuitkering
Als je een werkloosheidsuitkering ontvangt, ben je verplicht om te solliciteren. Als mantelzorger hoef je dit echter niet te doen voor de eerste zes maanden dat je een uitkering krijgt. Deze periode kun je gebruiken om een andere oplossing te vinden voor de zorg die je geeft. In bijzondere gevallen kan het UWV deze termijn telkens met een maand verlengen. Daarna moet je weer gaan solliciteren.

Als je werd betaald uit het persoonlijk budget (Pgb) van de persoon voor wie je zorgt, telt de tijd die je aan deze zorg hebt besteed deels voor je arbeidsverleden. Dit heet mantelzorgforfait. Dit betekent dat je voor een langere periode een werkloosheidsuitkering kan krijgen.