Aan de slag
Hulp & Toegankelijkheid
NAVIGATIE
Kaart
Vragen
INHOUD
Wonen & Leven
Vrije tijd & Bewegen
Participatie & Werk
Zorg & Ondersteuning
Wet- & Regelgeving
Forum/ Reflexion Tool
Onderwerpen gerelateerd aan Participatie en Werk
Communicatie
Waarom is communicatie tussen mantelzorgers en mensen met zorgbehoeften belangrijk?
Dit onderdeel gaat over de communicatie tussen jou als mantelzorger en de persoon voor wie je zorgt. Hoe je communiceert hangt sterk af van het soort beperking of aandoening van degene die je helpt. Omdat mensen verschillende cognitieve en communicatieve vaardigheden hebben, geeft het YoungCare-project informatie over hoe je goed kunt communiceren met mensen met verschillende lichamelijke of mentale beperkingen of chronische ziektes.
Goede communicatie tussen jou en degene voor wie je zorgt is belangrijk om elkaar beter te begrijpen.
Sommige mensen of situaties zijn moeilijker dan andere. Daarom is het goed om stil te staan bij zaken die invloed kunnen hebben op de manier waarop je met elkaar omgaat en communiceert. In dit onderdeel krijg je tips over goede communicatie, bekeken vanuit de zorgverlener én de zorgontvanger. Je vindt ook voorbeelden van goede praktijken en materialen.
Wat zijn de voordelen van goede communicatie voor volwassenen met een zorgvraag of beperking?
Ook al zijn sommige mensen veeleisender dan anderen, goede communicatie levert altijd iets op voor jullie beiden. Voor mensen die zorg nodig hebben, zijn er bijvoorbeeld deze voordelen:
- Ze kunnen beter aangeven wat ze willen of nodig hebben, omdat er een veilige sfeer ontstaat waarin ze hun mening en gevoelens mogen uiten, zonder bang te zijn voor afwijzing of oordeel.
- Ze kunnen duidelijk maken welke taken ze zelf willen doen, of aangeven wanneer hun grenzen worden overschreden of iets niet goed voelt. Als praten moeilijk is, kunnen hulpmiddelen zoals apps of digitale programma’s helpen. Sommige zijn speciaal ontwikkeld voor bepaalde aandoeningen, andere zijn algemeen te gebruiken om communicatie makkelijker te maken.
Net zoals mensen met een zorgvraag hun wensen en grenzen moeten kunnen aangeven, geldt dat ook voor jou. Daarom is het belangrijk om een open en duidelijke manier van communiceren te vinden, waar jullie allebei baat bij hebben.
Hoe communiceer je op een gevoelige manier met verschillende groepen mensen met een zorgvraag of beperking?
Goede communicatie kan jouw werk als mantelzorger makkelijker maken. Er zijn verschillende tips en hulpmiddelen die je kunt gebruiken, afhankelijk van de situatie.
Vraag altijd aan de persoon die je verzorgt hoe die het liefst communiceert of wat voor hem of haar het makkelijkst is. Dan kun je rekening houden met de beperking én de persoonlijke voorkeur. Als iemand niet goed kan praten, is het extra belangrijk om te letten op lichaamstaal en andere signalen. Lees de voorbeelden hieronder of bekijk de video:
- Voor mensen met een verstandelijke beperking: gebruik eenvoudige taal. Verdeel taken in kleine stapjes en leg ze één voor één uit. Beelden, symbolen of kleuren kunnen helpen. Herhalen is belangrijk, net als geduld, want sommige mensen hebben meer tijd nodig om iets te begrijpen.
- Voor mensen met een visuele beperking: leg goed en duidelijk uit wat er gebeurt en wat je doet. Gebruik hulpmiddelen zoals braille of voelbare markeringen. Ook technologie zoals spraaksoftware kan helpen.
- Voor mensen met gehoorproblemen: gebruik bijvoorbeeld gebarentaal, geschreven briefjes of apps die spraak omzetten in tekst. Gebruik ook gebaren of symbolen. Als je praat, kijk die persoon dan aan en praat duidelijk, zodat liplezen mogelijk is.
- Voor mensen met een lichamelijke beperking: zorg dat ze hulpmiddelen kunnen gebruiken zoals aangepaste toetsenborden, touchscreens of spraakgestuurde apparaten. Praat op ooghoogte, zodat je verbinding maakt op een respectvolle manier.
Een goede en gezonde communicatie opbouwen kan voor beiden lastig zijn en vraagt soms extra geduld. Hieronder zie je twee voorbeelden van hoe zowel een mantelzorger als iemand met een beperking dit ervaart:
Wat kun je doen om de communicatie met mensen met een zorgvraag of beperking te verbeteren?
Het belangrijk om te onthouden dat elke situatie anders is. Een zorgprofessional kan je informatie geven over een specifieke beperking en wat dat betekent in het dagelijks leven. Je kunt ook zelf informatie opzoeken om beter te begrijpen wat nodig is. Daarna kijk je wat wel en niet kan, en welke hulpmiddelen er zijn. Probeer ook met de persoon in gesprek te gaan over zijn of haar wensen en grenzen, als dat mogelijk is.
Sommige aandoeningen kunnen in de loop van de tijd veranderen. Dat kan invloed hebben op de communicatie. Je zult dan misschien dingen moeten aanpassen, zodat het voor jullie allebei prettig blijft. Een huisarts kan je hier ook bij helpen. Die kan advies geven over hoe jij de communicatie met degene voor wie je zorgt kunt verbeteren.
In sommige gevallen kan een communicatiepaspoort handig zijn. Dit is een persoonlijk document waarin belangrijke informatie staat over iemand die zorg nodig heeft. Het doel is om de communicatie makkelijker te maken tussen die persoon en de mensen om hem of haar heen, zoals mantelzorgers, familie, dokters of docenten. Zo wordt de zorg afgestemd op wat iemand echt nodig heeft.
Zo’n paspoort is vooral handig als iemand met verschillende mensen en plekken te maken heeft, zoals ziekenhuizen en zorginstellingen, scholen en onderwijsinstellingen, verzorgingshuizen en wooncentra, thuiszorgdiensten, gemeenschapsinstellingen of recreatieve omgevingen.
Het paspoort laat in één oogopslag zien wat iemands voorkeuren, behoeften en manieren van communiceren zijn. Het bevordert een persoonlijke aanpak, waarbij de zelfstandigheid en waardigheid van de persoon worden gerespecteerd.
Een communicatiepaspoort is altijd persoonlijk en afgestemd op de omstandigheden en behoeften van elke persoon, er is geen standaardmodel. Toch zijn er een paar dingen die er meestal in staan:
- Persoonlijke gegevens: naam, leeftijd, foto (optioneel, mits relevant) en contactgegevens;
- Communicatievoorkeuren: beschrijving van hoe iemand het liefst communiceert (verbaal, met gebaren of anders) en eventuele hulpmiddelen;
- Persoonlijke voorkeuren: wat iemand leuk of niet leuk vindt, dagelijkse routines en favoriete activiteiten;
- Medische achtergrond: aandoeningen, medicatie, allergieën;
- Ondersteunend netwerk: lijst van contactpersonen waaronder familieleden, vrienden en zorgverleners die rechtstreeks betrokken zijn bij de zorg voor de persoon. Zet erbij wie wat doet (bv. hoofdverzorger, huisarts, beste vriend, enz.) en rangschik de contacten in volgorde van belang. Geef ook aan of deze mensen op de hoogte moeten worden gebracht als er iets verandert in de toestand en behoeften van de persoon;
- Ontwikkeldoelen: specifieke doelstellingen die belangrijk zijn voor iemands welzijn of zelfstandigheid.
Voorbeelden van communicatiepaspoorten:
Goede praktijkvoorbeelden
Inclusieve communicatie in het openbaar vervoer
Toegankelijke aankondigingen: Trenitalia en veel lokale vervoersbedrijven gebruiken visuele aankondigingen (op schermen) en geluidsberichten om het openbaar vervoer toegankelijk te maken voor mensen die doof of blind zijn.
Inclusieve mobiliteitsapps: Apps zoals Moovit of lokale projecten (bijvoorbeeld MoveForAll in Rome) geven routebeschrijvingen in aangepaste vormen, zoals voelbare kaarten of gesproken uitleg.
Augmentatieve alternatieve communicatie (AAC) in onderwijs en gezondheidszorg
Ziekenhuizen en poliklinieken gebruiken AAC om de communicatie met mensen die niet praten te verbeteren, zoals bij het ASL-project in Turijn.
In Italiaanse scholen worden programma’s zoals Boardmaker en symbolische hulpmiddelen gebruikt om leerlingen met verstandelijke beperkingen of spraakproblemen te ondersteunen.
MEE NL is een coöperatieve vereniging van 20 MEE-organisaties verspreid over heel Nederland. MEE NL geeft informatie en advies aan gemeenten en zorgkantoren en biedt trainingen aan professionals en organisaties over de omgang en communicatie met mensen met een beperking. Hun visie is het creëren van een inclusieve samenleving, waarin participatie en kwaliteit van leven centraal staan.
Dit is een samenwerkingsverband tussen de overheid en verschillende organisaties. Het doel is om de situatie voor patiënten en zorgverleners te verbeteren door niet alleen naar medische aspecten te kijken, maar ook naar de kwaliteit van leven tijdens en na de behandeling. Door de resultaten van behandelingen in kaart te brengen en alle beslissingen goed met de patiënt te bespreken, kan de zorg en ondersteuning beter passend worden gemaakt.
Toegangelijkheidstoolkit voor gemeenten
Ieder(in) biedt een toolkit aan om gemeenten te helpen hun website inclusief te maken voor iedereen. Het bevat een stap-voor-stap handleiding om gemeenten te overtuigen van de noodzaak, een toegankelijkheidstest, tips voor het organiseren van een demonstratie en advies over hoe contact op te nemen met ervaringsdeskundigen.
De Ava-app maakt ondertiteling tijdens een gesprek. Zo kunnen dove mensen meelezen met wat er gezegd wordt. De app kan ook tekst omzetten in spraak. Dove en slechthorende mensen die zelf niet praten, kunnen zo toch actief meedoen aan gesprekken met een stem die natuurlijk klinkt. Je kunt Ava gebruiken op je computer of telefoon. De app is beschikbaar voor iOS en Android en bevat een gratis testversie.
Deze app helpt mensen die kunnen lezen, maar moeite hebben met praten. Denk aan mensen met ALS, cerebrale parese, autisme of hoofd-halskanker. De app is gemaakt om de communicatie voor deze groep makkelijker te maken. Link 2.
Portugees Afasie Instituut App
Deze app is in Portugal ontwikkeld om mensen met afasie beter te laten communiceren. De app is helemaal gratis, heeft een eenvoudig ontwerp en is makkelijk in gebruik. Als je meer wilt weten, ga naar de website en bekijk de gebruikershandleiding. Link 2.
Deze app is bedoeld voor mensen die weinig of geen controle hebben over hun motoriek, of die een andere manier van communiceren nodig hebben. De app is bijvoorbeeld geschikt voor mensen met cerebrale parese of afasie. Smartphonefuncties worden makkelijker toegankelijk en de app kan ook tekst uitspreken die de gebruiker intypt. Android | App store.
Deze software is een gratis schermlezer voor mensen die blind of slechtziend zijn. Het is beschikbaar voor Windows-gebruikers in verschillende talen.
Materialen
Telezorg in LIS (Italiaanse gebarentaal): Platforms zoals VEASYT Live! of SignLive stellen doven in staat om life op afstand te communiceren met instellingen en bedrijven via LIS-tolken. Link 2.
Goed samenwerken met informele zorg
Hier kunnen zorgprofessionals handige modellen, tools, tips en praktijkvoorbeelden vinden over goede communicatie en samenwerking met mantelzorgers.
Makkelijk te begrijpen patiënteninformatie
Deze website biedt een breed scala aan gezondheidsinformatie over verschillende ziekten en gezondheidsthema’s in makkelijke en duidelijke taal.
Hurraki – Het makkelijke taalwoordenboek
Hurraki is een gratis online woordenboek geschreven in makkelijk te begrijpen taal. Gebruikers kunnen inhoud bijdragen.
Overzicht van barrièrevrije apps
Aktion Mensch biedt een overzicht van een aantal handige barrièrevrije apps die ook helpen bij communicatie.
Communicatietips samengesteld door het Portugese Afasie Instituut om de relaties tussen volwassenen met afasie en hun verzorgers te versterken.
Handleiding voor zorgverleners.
Handleiding gemaakt door de Portugese overheid waarin het belang van effectieve communicatie tussen zorgverleners en zorgbehoevenden wordt benadrukt, samen met praktische tips (zie pagina 11).
SOPA is een sociaal uitzendbureau met als missie het bieden van begeleid werken aan mensen die zorg nodig hebben.